Chronobiologia, czyli nauka o rytmach biologicznych, pomaga zrozumieć, dlaczego sen psa i sen kota wyglądają inaczej oraz dlaczego koty są najbardziej aktywne o świcie i zmierzchu. Zarówno psy, jak i koty mają wewnętrzne zegary biologiczne regulowane hormonem melatoniną oraz cyklem światło–ciemność, ale różnice gatunkowe wpływają na ich zachowania, jakość snu i potrzeby odpoczynku. W warunkach domowych sztuczne światło, telewizory i nieregularne pory dnia mogą zaburzać naturalny rytm dobowy pupila, co przekłada się na nadpobudliwość, problemy z koncentracją czy zaburzenia zachowania.
Sen psa – fazy snu i znaczenie fazy REM
Badania nad snem u psów wykazały, że psy mają sen o strukturze podobnej do ludzkiej, z wyraźnymi fazami NREM i REM (Rapid Eye Movement), w której dochodzi do szybkich ruchów gałek ocznych i intensywnej aktywności mózgu. Faza REM u psów stanowi około 20% całkowitego czasu snu, a cykle snu mogą trwać nawet 30 minut każda, co sugeruje, że psy przechodzą przez różne etapy snu oraz prawdopodobnie doświadczają czegoś w rodzaju snów.
Sen psa nie tylko regeneruje organizm, ale także wspiera pamięć i funkcje poznawcze. Badania wykazały, że sen wpływa na konsolidację pamięci i procesy poznawcze psów, podobnie jak u ludzi.
Ile śpi pies i co się dzieje przy niedoborze snu?
Zdrowy dorosły pies potrzebuje przeciętnie 14–16 godzin snu na dobę, natomiast szczenięta i psy starsze nawet do 18–20 godzin. W badaniach nad rytmem dnia i snu u psów stwierdzono, że psy są polyphasic sleepers – śpią w wielu krótkich epizodach, nie tylko w nocy, lecz także w ciągu dnia, co jest typowe dla gatunków żyjących w grupie i adaptowanych do ludzkiego rytmu.
Brak odpowiedniej ilości snu wpływa negatywnie na zachowanie i zdrowie psa – prowadzi do zwiększonej reaktywności, nadpobudliwości, zmęczenia, trudności z koncentracją i problemów emocjonalnych.
Sen kota i aktywność zmierzchowa
Koty domowe spędzają na śnie przeciętnie 12–16 godzin dziennie, a u niektórych osobników nawet więcej. Ich sen jest fragmentaryczny – składa się z wielu krótkich drzemek, co pozwala kotom szybko reagować na bodźce z otoczenia. Koty charakteryzują się tak zwanym rytmem zmierzchowym (crepuscular) – najaktywniejsze są o świcie i zmierzchu, co jest wynikiem ich instynktów łowieckich i naturalnego rytmu biologicznego.
Badania nad rytmem dobowym kotów potwierdzają, że ich aktywność wykazuje dwa główne szczyty – rano i wieczorem – oraz że rytmy te są powiązane z cyklem światła i ciemności.
Sztuczne światło, melatonina i rytm dobowy zwierząt
Hormonalna regulacja snu u zwierząt domowych jest silnie zależna od ekspozycji na światło. Melatonina, hormon sygnalizujący „czas na sen”, wzrasta w warunkach ciemności, a sztuczne światło wieczorem może obniżać jej wydzielanie. Przewlekła ekspozycja na światło po zmroku może prowadzić do zaburzeń snu, większej pobudliwości i problemów ze spaniem u psów i kotów.
Jak dopasować plan dnia do naturalnego rytmu pupila?
Dostosowanie codziennych rytuałów do biologicznego zegara psa i kota może znacząco poprawić ich jakość snu i zachowanie. Warto skupić się na:
-
stałych porach spacerów, karmienia i zabawy,
-
intensywnej aktywności fizycznej w ciągu dnia,
-
stworzeniu spokojnej, ciemnej przestrzeni do snu,
-
ograniczeniu stymulacji świetlnej wieczorem.
-
u kotów – wieczorna zabawa zakończona posiłkiem.
Regularność i przewidywalność dnia pomagają ustabilizować rytm biologiczny, co przekłada się na lepszy sen pupila i spokojniejsze zachowanie.
Podsumowanie
Rytm dobowy i sen są kluczowymi elementami zdrowia i dobrostanu psa i kota. Psy przechodzą przez różne fazy snu, w tym fazę REM, która może być związana z marzeniami sennymi, a ich sen wspiera pamięć i funkcje poznawcze. Koty wykazują rytm zmierzchowy – największą aktywność o świcie i zmierzchu – oraz krótkie epizody snu w ciągu doby. Zaburzenia snu i rytmu dobowego mogą prowadzić do nadpobudliwości i problemów behawioralnych, dlatego dopasowanie planu dnia do naturalnego zegara biologicznego pupila jest jednym z najprostszych sposobów na spokojniejsze i zdrowsze życie zarówno zwierzęcia, jak i opiekuna.
