Czym jest nadwaga i otyłość u psa i kota?

Światowa Organizacja Zdrowia uznaje otyłość za epidemię XXI wieku – problem nie ogranicza się do ludzi. W krajach rozwiniętych rośnie również częstość występowania nadmiaru masy ciała u zwierząt domowych, w tym psów i kotów.

W pracy Otyłość u psów i kotów Roberto Elices Mínguez wskazuje, że obecnie statystycznie jedno zwierzę na trzy może być zagrożone nadwagą lub otyłością.  Problem ten rozwija się od dziesięcioleci i dziś staje się poważnym wyzwaniem w medycynie weterynaryjnej. 

Czym jest nadwaga i otyłość u psa i kota?

Definicja i znaczenie

Nadwaga u zwierząt towarzyszących (psów i kotów) to stan, w którym masa ciała przekracza 10–20% wartości uznawanej za optymalną dla danego osobnika, przy jednoczesnym nadmiernym odkładaniu tkanki tłuszczowej. 

Otyłość to nadmierny i patologiczny wzrost tkanki tłuszczowej, który prowadzi do wzrostu masy ciała  przekraczającej normę, ale przede wszystkim wpływa na zaburzenia metaboliczne, obciąża układ ruchu i zwiększa ryzyka chorób towarzyszących.

Skąd się bierze nadmiar tłuszczu? – mechanizmy i czynniki ryzyka

Czynniki, które wpływają na rozwój otyłości:

• Genetyka i predyspozycje rasowe – niektóre rasy są predysponowane do nadwagi np. labrador retriever 

• Czynniki hormonalne – zaburzenia endokrynologiczne (np. niedoczynność tarczycy, zespół Cushinga) mogą sprzyjać przybieraniu na wadze

• Styl życia i aktywność fizyczna – mała ilość ruchu, brak stymulacji, życie w trybie domowym sprzyjają kumulacji kalorii.

• Błędne nawyki żywieniowe – przekarmianie, podawanie zbyt wysokokalorycznego pokarmu, nagradzanie duża ilością przysmaków

• Wpływ środowiskowy i behawioralny – np. stres, nuda, monotonia mogą skłaniać do “emocjonalnego objadania się”.

• Proces starzenia się – wraz z wiekiem zwierzę może tracić masę mięśniową, mieć wolniejszy metabolizm, co sprzyja gromadzeniu tłuszczu.

Tkanka tłuszczowa jest nie tylko magazynem energii, ale aktywnym narządem endokrynnym – produkuje związki sygnałowe (adipokiny), które mogą wywoływać stany zapalne i wpływać na metabolizm całego organizmu.

Diagnoza i ocena stopnia otyłości

Aby skutecznie przeciwdziałać nadwadze, trzeba najpierw ją rozpoznać i ocenić jej stopień. 

Metody oceny: 

1. Skala BCS (Body Condition Score) narzędzie weterynaryjne służące do oceny kondycji fizycznej psów i kotów na podstawie ich budowy ciała, zawartości tkanki tłuszczowej i muskulatury. Ocena jest w skali punktowej od 1 do 9, gdzie 1 oznacza skrajne wychudzenie, a 9 skrajną otyłość. 

2. Ocena masy ciała w stosunku do „idealnej wagi” obliczanie procentu nadmiaru masy ciała w stosunku do wagi optymalnej. 

3. Pomiar obwodu brzucha / talii np. u kotów pomiar stosunku obwodu klatki piersiowej: obwodu jamy brzusznej jako wskaźnik
rozkładu tkanki tłuszczowej

Ocena sylwetki powinna być holistyczna: to nie tylko liczby, lecz także stan kliniczny, parametry laboratoryjne i ogólny stan zwierzęcia.

Leczenie i strategia redukcji masy ciała

Komponenty programu odchudzania

1. Plan żywieniowy (dieta redukcyjna) pod okiem dietetyka zwierzęcego

• Dobór właściwej ilości kalorii — deficyt energetyczny względem stanu wyjściowego, ale bez efektu “głodzenia”.

• Zmiana proporcji makroskładników: więcej białka, umiarkowanie węglowodanów i tłuszczów tak, by utrzymać masę mięśniową (w karmach liofilizowanych Dr Malou są odpowiednie proporcje tych składników)

• Dieta bogata w błonnik, która daje uczucie sytości.

• Traktowanie przysmaków  jako części dziennego limitu kalorycznego.

2. Aktywność fizyczna

• Zwiększenie czasu i intensywności ruchu (spacery, zabawy, ćwiczenia dostosowane do kondycji).

• Regularność jest kluczowa – lepsze efekty daje codzienna umiarkowana aktywność niż okazjonalne intensywne sesje.

3. Farmakoterapia

• W przypadkach współistniejących zaburzeń endokrynologicznych (np. nadczynność tarczycy) leczenie farmakologiczne jest  konieczne.

4. Monitorowanie i dostosowywanie programu

• Regularne pomiary masy ciała, ocena stanu klinicznego i parametrów laboratoryjnych.

• Dostosowywanie diety i aktywności w zależności od postępów.

Zapobieganie – kluczowy element

Elementy profilaktyki nadwagi i otyłości:

• Monitorowanie masy ciała zwierzęcia już od młodego wieku.

• Prawidłowe żywienie (nie przekarmianie, stosowanie karm dopasowanych do wieku, aktywności i stanu zdrowia).

• Zapewnienie codziennej aktywności i stymulacji behawioralnej (spacery, zabawy).

Dlaczego otyłość to poważne zagrożenie?

Otyłość u psów i kotów to nie tylko kwestia wyglądu – niesie poważne konsekwencje zdrowotne:

• Obciążenie układu ruchu – zapalenia stawów, bóle stawowe, trudności w poruszaniu się.

• Wyższe ryzyko chorób metabolicznych – cukrzyca typu 2, insulinooporność.

• Schorzenia układowe – choroby serca, nadciśnienie, problemy układu oddechowego.

• Zmniejszona jakość życia i skrócenie długości życia.

Wnioski dla właściciela zwierzęcia

1. Nie ignoruj nawet umiarkowanej nadwagi.

2. Współpracuj z lekarzem weterynarii i dietetykiem zwierzęcym – diagnoza i plan odchudzania muszą być indywidualne.

3. Kontroluj dietę i ruch – to fundament leczenia i profilaktyki.

4. Bądź realistą i cierpliwy – redukcja masy ciała powinna być stopniowa, bez gwałtownych restrykcji.

5. Utrzymuj profilaktykę na stałe – nawet po osiągnięciu “idealnej wagi” czujność jest potrzebna.